Zbawienne zioła
Cieszą mnie listy napływające do redakcji, w których pytacie o wspomaganie ziołami. Daje to kolejny argument na potwierdzenie faktu, że środowisko „pakerskie” nie jest aż tak zmanierowane dopingiem, jak zwykło się uważać. Wiem, że istnieje swego rodzaju lobby kulturystów naturszczyków, pragnących szlifować formę dozwolonymi metodami.
Niestety, równolegle do naturszczyków funkcjonuje lobby koksiarzy. Oni to najczęściej negują przydatność jakichkolwiek innych środków poza sterydami i somatotropiną. Musicie zapamiętać, że pośród darów natury istnieje wiele naprawdę silnych anabolików. Uczciwość wymaga, aby je prezentować i promować. Oczywiście nie dorównują one siłą oddziaływania „mietkowi” czy „somce”, co jednak nie oznacza, że nie są wartościowe. Ci, co dotąd „nie brali” lub „brali” niewiele anabolików „twardych”, wyraźnie odczują siłę działania anabolików ziołowych.
Jest rzeczą absolutnie jasną, że dla utrzymania stałego tempa progresji formy, znacznie korzystniej będzie rozpocząć wspomaganie od ziółek, niż od „twardych” sterydów! Zioła działają niezbyt silnie, ale nie powodują też niekorzystnych skutków ubocznych. Nie prowadzą też, w odróżnieniu od sterydów, do wczesnej stagnacji formy sportowej.
Z uwagi jednak na dość silne działanie ziół odradzałbym takiego wspomagania młodzikom i juniorom. Ich orężem w walce o laury niech pozostanie na razie młodość, metodyka treningu, żywienie i suplementacja. Jeżeli natomiast po zioła sięga dorosły, nigdy nie zaszkodzi konsultacja takich poczynań z lekarzem specjalistą.
Postęp w wielu dziedzinach nauk biologicznych sprawił, że coraz lepiej rozumiemy mechanizmy działania ziół. Obok ziół wyraźnie szkodliwych istnieje masa takich, które są wręcz zbawienne dla zdrowia i można je spokojnie zażywać.
Przemiana materii
Dla kształtowania formy kulturysty istotne będą trzy stany metaboliczne:
1) wzmożony metabolizm
2) nasilony rozpad tkanki tłuszczowej
3) wysoka aktywność psychoruchowa.
Z tych względów zawodnicy poszukują środków potęgujących wymienione funkcje. Wiele ziół wykazuje zdolność podobnej potencjalizacji. Środki ziołowe stosowane we wspomaganiu dzielimy na:
1) anaboliczne — wzmagające zatrzymywanie białek
2) stymulujące — wzmagające aktywność psychoruchową.
Opisanie wszystkich ziół to obszerny temat, nie dający się zmieścić w jednym artykule. Dlatego też dzisiaj będzie tylko o ziołach-anabolikach z krótkim wstępem dotyczących metabolizmu w ogóle.
Każdy żywy organizm posiada swój wewnętrzny mikroświat. Własne wewnętrzne środowisko oddzielone od środowiska zewnętrznego. Pomimo szerokiej autonomii mikroświat żywego organizmu nadal pozostaje elementem środowiska zewnętrznego. Nieustannie bowiem pomiędzy tymi środowiskami przebiega wymiana składników. Nasze ciało nie powstaje raz na zawsze w okresie dzieciństwa ale fragmentarycznie odbudowuje się i rozpada każdego dnia. Taki stan zwany jest stanem dynamicznej równowagi. Każdy normalny człowiek traci i odbudowuje każdego dnia około 30 gramów masy swojego ciała. Łatwo obliczyć, że w tym tempie całkowita wymiana elementów składu ciała następuje w przeciągu 7 lat. Możemy więc powiedzieć, że w ciągu tych 7 lat umieramy i odradzamy się na nowo. Utratę masy mięśniowej nazywa się katabolizmem, ich odbudowę anabolizmem. „Normalny człowiek” o pełnym zdrowiu powinien tracić i odbudowywać równoważną ilość elementów ciała. W ogólnym rozrachunku zatem bilans katabolizmu do anabolizmu powinien wyjść na zero. Ktoś taki utrzymuje zazwyczaj stałą wagę ciała. W tej sytuacji mówimy o zrównoważonym bilansie azotowym.
Jednak kulturyście wcale nie zależy na utrzymywaniu takiego stanu. Dzięki odpowiedniej metodyce treningu oraz właściwemu postępowaniu dietetycznemu i suplemetacyjnemu kulturysta dąży do tego, aby więcej budować niż tracić. Takie zjawisko zwane jest wzmożonym anabolizmem lub dodatnim bilansem azotowym.
Azot jest pierwiastkiem charakterystycznym dla białek. Jeżeli więc organizm zatrzymuje więcej azotu niż wydala, oznacza to, że buduje on więcej białek, które są podstawą składu mięśni. W jaki sposób wysiłek pobudza anabolizm? Wszystko zaczyna się od... katabolizmu! Obciążenie wysiłkiem powoduje znaczną utratę białek. W okresie po wysiłkowym organizm stara się nadrobić stratę i wtedy (oprócz odbudowy) tworzy pewną nadbudowę, która ma za zadanie zabezpieczyć organizm na wypadek kolejnego podobnego przeciążenia. Efekt nadbudowy elementów biologicznych nazywany jest nad kompensacją.
Aby mogło dojść do nadkompensacji białek, anabolizm musi ulec wzmożeniu. Organizm posługuje się wtedy „arsenałem” substancji anabolicznych, najczęściej hormonalnych: testosteronem, somatotropiną, insuliną i wreszcie adrenaliną. Logika pokazuje, że gdybyśmy chcieli wspomóc ten proces z zewnątrz, należy podać któryś z wymienionych hormonów lub cały ich kompleks. I tak jest w rzeczywistości, bo po podaniu hormonów anabolicznych ulega nasileniu proces gromadzenia białek. Gdyby jednak było to tak zupełnie proste, to mistrzami sportu zostaliby ci, którzy wstrzyknęli w siebie więcej hormonów. Problem w tym, że anabolizm i katabolizm to dwa nierozłączne procesy. Przebiegają one zawsze równolegle, a kwestią jest odpowiedni akcent w danym momencie — wychylenie szali raz na jedną, a raz na drugą stronę. Nawet podczas wysiłku zdobywa przewagę raz anabolizm, drugi raz katabolizm, ale w ogólnym rozrachunku utrata białka jest większa niż jego gromadzenie. Po wysiłku ta równowaga wygląda podobnie, a ogólny bilans wychodzi na korzyść nad kompensacji białek.
Co dzieje się, gdy podajemy nadmiar anabolików? Otóż organizm zawsze dąży do optymalizacji podobnych procesów. Z jednej strony nasila on produkcję własnych substancji katabolicznych, z drugiej zaś uruchamia mechanizmy zmniejszające czułość tkanek na podane w nadmiarze anaboliki. I to jest przyczyna, dla której efekt podawania anabolików jest krótkotrwały, w zasadzie ograniczony do czasu ich stosowania. Nierozsądne koksowanie nie dość, że nie prowadzi z czasem do poprawy formy, to jeszcze może działać odwrotnie.. Organizm staje się bowiem nieczuły na anaboliki, a dominację osiągają własne substancje kataboliczne, masa mięśniowa spada.
Myślenie przede wszystkim!
Jeżeli chcemy ingerować w procesy metaboliczne, możemy robić to inaczej, używając substancji określanych mianem „mediatorów kompromisu”. Optymalizują one pracę silnych hormonów poprzez eksponowanie ich cech pozytywnych i ukrywanie cech negatywnych. Po prostu działają one lekko anabolicznie oraz — lekko antykatabolicznie. Nasilają nieznacznie anabolizm, ale — nie rozregulowują gospodarki hormonalnej. Są nieszkodliwe, a nawet zbawienne dla zdrowia i noszą nazwę ADAPTOGENÓW.
Organizm posiada zdolność tworzenia podobnych substancji. Sztandarowym autoadaptogenem jest hormon DHEA. Zdrowy człowiek wytwarza wystarczającą jego ilość dla optymalizacji procesów metabolicznych, natomiast organizm wyczynowca, traktowany nadmiernym wysiłkiem, już nie nadąża z produkcją. Wewnątrzustrojową pulę DHEA obniża również podawanie hormonów anabolicznych. Gdyby kulturyści-koksiarze o tym wiedzieli, zaczynaliby od DHEA, a nie od testosteronu, oczywiście po konsultacji z lekarzem specjalistą.
DHEA, mimo że nie jest szkodliwy, ma dwie wady. Po pierwsze jest dostępny jedynie z przemytu, a po drugie umieszczony został (niestety!) na liście antydopingowej i jest prawnie zabroniony.
Łaskawa przyroda
Okazuje się, że natura może nam to wszystko wynagrodzić. Oferuje ona obfitość substancji działających identycznie jak DHEA. Substancje takie występują bowiem w wielu surowcach zielarskich, a nawet w niektórych produktach spożywczych. Znajdują się one przeważnie w roślinach bogatych w tzw. frakcję lipidowo-sterolową. Pod względem biogenetycznym substancje takie są najczęściej terpenoidami lub flawonoidami. Właściwości adaptogenne warunkuje szczególna struktura przestrzenna cząsteczek. Najczęściej wymienianymi w literaturze roślinami zawierającymi substancje adaptogenne to: i-żeń-szeń, elenterokok, aralia, leuza, różeniec, cytryniec, kolcowój, jam, ju-J^a, agawa, witania, palma sabadylowa i śliwa afrykańska.
Wszystkie tu wymienione rośliny są egzotyczne. Przemysł farmaceutyczny oferuje szeroką gamę preparatów opartych o ekstrakty z takich surowców. Niestety, większość z nich nie jest dopuszczona do obrotu w naszym kraju. Legalnie możemy nabywać przede wszystkim preparaty żeń--szenia, które już dawno potwierdziły swoją skuteczność we wspomaganiu wysiłku. Działają one zarówno anabolicznie jak i ergogenicznie. Poprawiają więc masę i siłę mięśni, a także podnoszą wytrzymałość.
Roślinna okazja
Tym, którzy decydują się na wspomaganie żeń-szeniem doradzam zaufać szwajcarskiej jakości i wybrać preparat Ginsana. Działanie wspomagające Ginsany jest dobrze udokumentowane naukowo oraz potwierdzone praktycznie.
Mało znanym a wartym polecenia jest preparat Poldanen. Jest to wyciąg z kory śliwy afrykańskiej, który bez problemu możecie nabyć w każdej aptece.
Najpopularniejszym, stosowanym w sporcie, preparatem „z przemytu” jest amerykański Małe Factor. Jego działanie anaboliczne potwierdzano wielokrotnie w praktyce. Jest on jednak trudno dostępny w kraju, a miesięczna kuracja kosztuje około 200 zł.
Równie popularny jest preparat Schizandra, zawierający wyciąg z cytryńca. Jednak i on jest drogi oraz rzadko osiągalny. Wartą promowania jest wiedza, że niemal podobne jak cytryniec właściwości posiacda nasz ostropest, z którego robi się dostępny w każdej aptece Sylimarol.
W tak zwanym imporcie walizkowym pojawia się wiele produktów opartych o surowce adaptogenne. Najpopularniejsze z nich to: Sterols Com-plex, Smilax, Saw Palmeto, Wild Yam, Yucca i Ashwaguanta. Wszystkie one są skuteczne i nieszkodliwe. Jeżeli uda Wam się je nabyć, z powodzeniem możecie stosować zamiast koksu.
Z kolei rodzimymi preparatami o podobnym składzie chemicznym są: Peposterol, Poldanen i Prosterol. Zawierają kompleksy ciał czynnych frakcji lipidowo-sterolowej. Ich właściwym kierunkiem działania jest leczenie przerostu gruczołu krokowego. Z powodzeniem jednak można wykorzystywać je również we wspomaganiu wysiłku.
Tu jeszcze jedna ważna uwaga! Zarówno preparaty z importu jak i krajowe skutecznie łagodzą niektóre skutki uboczne stosowania sterydów, takie jak: łysienie, łojotok (trądzik), przerost prostaty, przerost gruczołów sutkowych (ginekomastia). Także nawet „zbłąkani koksownicy”, którzy nie wierzą w anaboliczną moc preparatów ziołowych, powinni sięgnąć po nie dla poprawy zdrowia.
Istnieje pewna ciekawa substancja wykazująca cechy adaptogenne — oktakosanol. Na pewnym odcinku oddziaływań biochemicznych oktakosanol funkcjonuje tak samo jak sterydy anaboliczne. Jego skuteczność potwierdzono, wspomagając wysiłek amerykańskich marines. Oktakosanol poprawiał wytrzymałość, siłę i masę mięśni. Najpopularniejszym stosowanym w sporcie preparatem oktakosa-nolu jest Wheal Germ Oil firmy Nuliviquest.
Zupełnie świeżą sprawą jest odkrycie substancji adaptogennych w ziarnach soi. Substancje te należą chemicznie do grupy izoflawonów. Najbardziej aktualne doniesienia potwierdzają wysoką skuteczność izoflawonów dla profilaktyki zdrowotnej i wspomagania wysiłku. Produkty sojowe są tanie, powszechne i łatwo dostępne. Na krajowym rynku pojawiła się seria produktów sojowych mianowanych na zawartość izoflawonów. Zabieg mianowania daje pewność, że substancje aktywne zawsze występują w produkcie w stałej określonej ilości.
Domowy „anabolik"
Jak widać pakiet surowców naturalnych o działaniu anabolizującym jest pokaźny. Publikację tę warto byłoby zakończyć jakimś wnioskiem i wskazać, które z ziół będą najefektywniejsze dla wspomagania treningu kulturystycznego. Po przeczytaniu „tony” fachowej literatury nabrałem przekonania, że najskuteczniejsze z ziół „anabolicznych” to: jam, witania, lęuza i soja.
"Niestety, z wymienionych roślin jedynie soja jest u nas ogólnie dostępna. Inne to egzotyka i przemyt. W substancję działającą identycznie jak wspomniany wcześniej hormon DHEA obfituje jam. Preparaty jama pojawiają się czasem (z przemytu) pod różnymi nazwami. Jeżeli na etykiecie pojawia się słowo Dioscorea, to właśnie jest jam.
A teraz budująca wiadomość. Nie martwcie się, jeżeli nie zdobędziecie preparatu jamu. Tę samą substancję czynną zawiera popularna kozieradka. Nabędziecie ją bez problemu niemal w każdej ziełarni i sami sporządzicie znakomity preparat wspomagający.
Kozieradkę można nabyć w postaci drobno zmielonego proszku, grubo mielonego proszku lub całych ziarenek. Najlepiej będzie, gdy uda Wam się zdobyć subtelny drobnoziarnisty proszek. W innych przypadkach trzeba ją zmielić w zwykłym młynku do kawy i wymieszać z niewielką ilością oliwy z oliwek tak, aby powstała gęsta pasta. Pastę umieszczamy w szczelnie zakręconym słoiku i odstawiamy na tydzień. Potem należy zawartość słoika wymieszać z miodem. Jeżeli użyliście lOOg kozieradki, należy dodać 100 g płynnego miodu. Wszystko to uzupełniamy jedną łyżką stołową lecytyny instant i dobrze mieszamy, aż do uzyskania dość gęstej pasty. Dodatek lecytyny jest niezwykłe istotny, ponieważ substancje czynne kozieradki będą wtedy o wiele lepiej przyswajane. Przyswajanie wzrasta nawet pięciokrotnie. Znakomitą lecytynę instant produkuje firma Sportatut.
Sporządzony samodzielnie preparat zażywamy w następujący sposób:
2 łyżeczki od herbaty rano i 2 łyżeczki wieczorem w trakcie łub po posiłku, popijając minimum 1 szklanką jakiegoś napoju.
Przy wspomaganiu ziołami „anabolicznymi” warto pamiętać o pewnym fakcie. Mianowicie substancje adaptogenne znacząco wzmagają działanie kreatyny! Najlepsze efekty poprawy siły i masy mięśni można uzyskać stosując jednocześnie kreatynę i zioła.
